Alkohol etylowy jest substancją: psychoaktywną, uzależniającą, toksyczną, legalną.

Alkohol – niepokojące statystyki

Alkohol jest najpopularniejszą substancją psychoaktywną zarówno wśród dorosłych, jak i młodych ludzi. Ponad 80% dorosłych Polaków pije napoje alkoholowe. W województwie mazowieckim jest ponad 413 tys. osób nadużywających alkoholu (w wielu 18-64lat), w tym osób uzależnionych od alkoholu: ok. 82,6 tyś. Kobiety stanowią 15% grupy nadmiernie pijących mieszkańców Mazowsza i 8,6 % grupy osób uzależnionych na Mazowszu, co daje liczbę 61,95 tyś. kobiet nadużywających alkoholu w tym 7,1 tyś. kobiet uzależnionych od alkoholu. W 2018 roku co czwarty mieszkaniec Mazowsza w wieku produkcyjnym w wieku 18-64 lat (832,5 tyś.) spożywał alkohol co najmniej raz w tygodniu. W grupie tej było 187 tyś. kobiet i 645,6 tyś. mężczyzn.

Alkohol – dawka standardowa

Standardowa dawka alkoholu (standardowa porcja alkoholu, standardowa jednostka alkoholu [SJA]) – 10g (lub 12,5 ml) czystego alkoholu etylowego (etanolu)[1].

Dawka ta w przeliczeniu na najczęściej spożywane rodzaje napojów alkoholowych wynosi:

• 250g piwa 5%;
• 100g wina 10%;
• 25 g wódki 40%.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) na podstawie badań naukowych ustaliła dawki czystego alkoholu o niskim poziomie ryzyka szkód:

• dla kobiet 1-2 porcje standardowe, czyli 20g czystego alkoholu dziennie (nie należy przekraczać jednorazowo: 200-400 ml piwa, 100-200 ml wina, 25-500 ml wódki), nie więcej niż pięć razy w tygodniu;
• dla mężczyzn 3-4 porcje standardowe, czyli 40g czystego alkoholu dziennie (nie należy przekraczać jednorazowo: 1-1,5 butelki półlitrowego piwa, ok. 300-400 ml wina, 75-100 ml wódki), nie więcej niż pięć razy w tygodniu.

Należy zachować przynajmniej dwa dni abstynencji w tygodniu!

Piwo mocniejsze niż wódka?

Pół litra pięcioprocentowego piwa to 20g czystego alkoholu, a „pięćdziesiątka” wódki to 16g czystego alkoholu.

Alkohol i leki – niebezpieczne związki!

Biorąc leki, zarówno te przepisywane na receptę, jak i bez recepty, należy uważać, ponieważ wiele z nich wchodzi w niekorzystne interakcje z alkoholem, jak np. leki przeciwdepresyjne, nasenne czy stosowane w leczeniu cukrzycy, nadciśnienia, zaburzeń rytmu serca, antybiotyki, przeciwzapalne, przeciwbólowe. Alkohol czasami przyśpiesza wchłanianie niektórych leków, ale może też osłabić czy nawet znieść ich działanie. Biorąc np. popularny paracetamol i pijąc alkohol, można poważnie uszkodzić wątrobę, a przyjmując leki antydepresyjne (np. często przepisywane selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny), narażamy się na krwawienie z przewodu pokarmowego. Osoby starsze, które z reguły biorą dużo leków na rozmaite schorzenia, są bardziej narażone na toksyczne działanie alkoholu. Należy też pamiętać, że u tych osób mniejsza jest zawartość wody w organizmie, zatem po spożyciu alkoholu jego stężenie we krwi będzie większe (gorszy metabolizm alkoholu).

Picie przez kobiety

Alkohol działa bardziej toksycznie na organizm kobiety niż mężczyzny, dlatego też ryzyko negatywnych konsekwencji, jakie ponoszą kobiety, pijąc alkohol, jest znacznie większe:

• gdy kobieta waży tyle samo, co mężczyzna i wypija taką samą ilość alkoholu, koncentracja alkoholu w jej krwi jest o ok. 40% większa;
• trzy standardowe porcje alkoholu wypijane dziennie przez kobietę powodują zaburzania zdrowia porównywalne do tych, które występują u mężczyzn wypijających więcej niż dziewięć porcji standardowych dziennie.

Kobiety są bardziej narażone na uzależnienie od alkoholu i marskość wątroby. Wśród kobiet w Europie rosną wskaźniki picia i problemy związane z alkoholem.

Nie pij w ciąży!

Picie alkoholu w czasie ciąży jest główną przyczyną wad wrodzonych i zaburzeń rozwojowych u dzieci. Do negatywnych skutków picie w ciąży należą zaburzenia fizyczne, behawioralne i poznawcze, określane zbiorczo jako spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych (FASD)

FASD (Fetal Alcohol Spectrum Disorder) – spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych, rozumiane jest jako zaburzenie neurorozwojowe powstałe w wyniki prenatalnej ekspozycji na alkohol; uszkodzeniom ośrodkowego układu nerwowego (OUN) mogą towarzyszyć uszkodzenia innych organów wewnętrznych, m.in. serca, układu kostnego, układu moczowego, słuchu, wzroku.

Europa ma największy na świecie wskaźnik występowania spectrum płodowych zaburzeń alkoholowych – ponad 2,5 krotnie wyższy od średniej światowej. Nieprawidłowy przebieg procesu rozwoju mózgu w życiu płodowym powiązany z widocznymi na twarzy dziecka charakterystycznymi zmianami jest opisywany jako płodowy zespół alkoholowy – FAS (Fetal Alkohol Syndrome) i jest najbardziej widocznym i najczęściej rozpoznawalnym zaburzeniem z grupy FASD. Szacunki Głównego Inspektoratu Sanitarnego wskazują, że w Polsce ok. 15% kobiet pije alkohol w trakcie ciąży [2]. Natomiast według wyników badań międzynarodowych jest ich znaczne więcej [3]. Ważne, żeby kobiety karmiące nie piły alkoholu, ponieważ zmniejsza to wydzielanie mleka i negatywnie wpływa na zdrowie dziecka.

Pomoc kobietom

Na stronie internetowej: www.dzieckobezfasd.pl znajdziemy: porady online, informacje naukowe i profesjonalne wsparcie dla kobiet pragnących ograniczyć picie alkoholu lub zachować abstynencję. Strona internetowa stanowi część badania pilotażowego obejmującego województwo mazowieckie w ramach projektu FAR SEAS finansowanego przez Komisję Europejską (www.far-seas.eu).

Picie alkoholu:

• zaburza realną ocenę własnych możliwości i ograniczeń, co prowadzi często do fałszywej oceny sytuacji, zwiększonej skłonności do ryzyka i podejmowania niewłaściwych decyzji;
• powoduje zaburzenia równowagi, sprawności i koordynacji ruchowej, co może być przyczyną urazów i wypadków;
• obniża sprawność intelektualną, co skutkuje błędami w logicznym rozumowaniu, niewłaściwym wnioskowaniem, opóźnieniem czasu reakcji, złą oceną sytuacji;
• wpływa na osłabienie systemu odpornościowego organizmu  – skutkiem tego jest m.in. zwiększone ryzyko występowania pewnych odmian raka, zwłaszcza przełyku, wątroby, części nosowej gardła, krtani, tchawicy oraz raka sutka u kobiet;
• wywołuje niedobory witamin i innych pierwiastków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu – następstwem owych niedoborów są zaburzenia widzenia, zmiany skórne, zapalenie wielonarządowe, zmiany w błonach śluzowych i szpiku kostnym, zaburzenia procesów rozrodczych, szkorbut i inne;
  
• powoduje znaczące zaburzenia w funkcjonowaniu psychicznym człowieka: depresję, niepokój, zmiany osobowości, amnezje, delirium tremens, psychozę, halucynozę alkoholową, otępienie, zespół Korsakowa;
• rozhamowuje, tzn. wpływa na gwałtowność emocji (złość, rozpacz) i skutkuje skłonnością do zachowań hałaśliwych, wulgarnych, agresywnych i autoagresywnych (nawet do prób samobójczych) oraz swobodą w obszarze zachowań seksualnych (seks bez zabezpieczenia, przypadkowe kontakty seksualne, przemoc seksualna).

Według Światowej Organizacji Zdrowia alkohol znajduje się w Europie na trzecim miejscu wśród czynników ryzyka zdrowia. Większe ryzyko niesie za sobą tylko palenie tytoniu i nadciśnienie tętnicze. Ponad 200 rodzajów chorób ma związek ze spożywaniem alkoholu, tj. m.in.:

• układ nerwowy: polineuropatia, zmiany zanikowe móżdżku i mózgu, zwyrodnienia w płatach czołowych, ubytek szarej substancji mózgu, encefalopatia Wiernickiego i inne;
• układ pokarmowy: przewlekłe stany zapalne błon śluzowych jamy ustnej, przełyku, żołądka i dwunastnicy, zaburzenia perystaltyki jelit oraz wchłaniania, stany zapalne trzustki i wątroby (stłuszczenie, zwłóknienie i marskość) i inne;
• układ krążenia: nadciśnienie tętnicze, kardiomiopatia alkoholowa (zmiany zwyrodnieniowe włókien mięśnia sercowego, stłuszczenie i powiększenie serca);
• układ oddechowy: przewlekłe zapalenie błony śluzowej tchawicy i oskrzeli. U osób nadużywających alkoholu 10-krotnie częściej występuje raz jamy ustnej, krtani i tchawicy;
• układ moczowy: ostra niewydolność nerek, wzrost stężenia kwasu moczowego we krwi i związane z tym objawy dny moczanowej (zapalenie stawów spowodowanego gromadzeniem się złogów moczanowych;
• układ hormonalny: nieprawidłowe wydzielanie testosteronu, zmniejszenie ruchliwości plemników i zniszczenie ich struktury, hypogonadyzm i feminizacja u mężczyzn, u kobiet zaburzenia miesiączkowania, zanik jajników, maskulinizacja.

Wzory picia alkoholu:

• ryzykowne spożywanie alkoholu – rozumie się przez to picie nadmiernych ilości alkoholu (jednorazowo i w określonym przedziale czasu) aktualnie niepociągające za sobą negatywnych konsekwencji, przy czym można oczekiwać, że konsekwencje te pojawiają się, o ile obecny styl picia alkoholu nie zostanie zmieniony;
• szkodliwe picie alkoholu – rozumie się przez to wzorzec picia powodujący już szkody zdrowotne, fizyczne bądź psychiczne, jak również społeczne, przy czym nie występuje uzależnienie od alkoholu (aby rozpoznać szkodliwe używanie alkoholu, opisany wzorzec picia powinien utrzymywać się przez co najmniej miesiąc  lub występować w sposób powtarzający się w ciągu 12 miesięcy); warto podkreślić, że jako picie szkodliwe określane jest też spożywanie każdej ilości alkoholu przez: kobiety w ciąży, matki karmiące, chorych przewlekle, osoby przyjmujące leki, osoby starsze;
• uzależnienie od alkoholu – upośledzenie (brak) kontroli nad piciem, które utrzymuje się mimo szkodliwych następstw. Objawy m.in. to: coraz większa tolerancja na alkohol (pijesz coraz więcej, by efekt działania alkoholu był taki sam jak kiedyś, kiedy piłeś dużo mniej), objawy abstynencyjne.

Do rozpoznania uzależnienia według systemu ICD-10 potrzebne jest stwierdzenie, że u pacjenta w czasie ostatniego roku wystąpiły trzy lub więcej objawów lub cech spośród następujących:

• silne pragnienie lub poczucie przymusu picia alkoholu (głód picia);
• trudności kontrolowania zachowania związanego z piciem alkoholu, rozpoczynania, kończenia lub ilości (utrata kontroli nad piciem);
• fizjologiczne objawy odstawienia alkoholu występujące po przerwaniu lub zmniejszeniu ilości pitego alkoholu albo używanie alkoholu w celu zmniejszenia nasilenia lub uniknięcia tych objawów;
• potrzeba przyjmowania coraz większych dawek alkoholu w celu uzyskania skutków poprzednio powodowanych przez mniejsze dawki (wzrost tolerancji);
• narastające zaniedbywanie alternatywnych źródeł przyjemności lub zainteresowań z powodu picia alkoholu, zwiększona ilość czasu poświęconego na zdobywanie lub picie alkoholu, albo na odwracanie następstw jego działania;
• picie mimo wyraźnych dowodów szkodliwych następstw.

Fazy uzależnienia:

• faza wstępna;
• faza ostrzegawcza;
• faza krytyczna;
• faza chroniczna.

Współuzależnienie nie jest chorobą, jest to nieprawidłowa reakcja przystosowawcza (zaburzona adaptacja do trudnej sytuacji) na życie w długotrwałym stresie spowodowanym piciem bliskiej osoby.

Osoby współuzależnione cechuje:

• nadmierna zależność emocjonalna, lęk przed samotnością;
• stawianie potrzeb i pragnień innych osób przed własnymi potrzebami i pragnieniami;
• nadmierna kontrola – przeświadczenie, że można kontrolować życie pijącego/pijącej partnera/partnerki (sprawdzanie, co dana osoba robi, gdzie jest, wylewanie lub cechowanie alkoholu);
• wstyd za zachowanie osoby pijącej, a także za to, że w rodzinie występuje problem uzależnień (czują się odpowiedzialne za czyjeś zachowanie, relacja z bliską osobą ma wpływ na ich poczucie wartości);
• widzenie czarno-białe sytuacji, skłonność do skrajnych ocen swoich zachowań, jak też osoby pijącej;
• łagodzenie konsekwencji picia: tłumaczenie partnera przed pracodawcą (kłamanie w celu usprawiedliwienia nieobecności w pracy), płacenie długów, tłumaczenie partnera przed innymi osobami, że czegoś nie zrobił  – dbanie o pozytywny wizerunek, opiekowanie się partnerem, gdy źle się czuje po pijaństwie;
• przejmowanie większości obowiązków za pijącego partnera;
• nadmierna zależność od aprobaty innych osób;
• wysoka tolerancja na różnego rodzaju patologiczne zachowania.

Osoba współuzależniona nieświadomie i niecelowo wspiera picie partnera, bo nie pozwala mu dostrzec i odczuć konsekwencji własnego picia, nieodpowiedzialnego zachowania.

Współuzależnienie ma wpływ za zdrowie psychosomatyczne – życie w ciągłej niepewności i nadmiernym stresie doprowadza m.in. do:

• licznych zaburzeń psychosomatycznych;
• nerwicy, a nawet zaburzeń depresyjnych;
• nadużywania leków uspokajających czy nasennych;
• trudności w relacjach;
• znacznego obniżenia jakości życia.

Gdzie szukać pomocy?

• lista placówek odwykowych, w których można uzyskać pomoc psychoterapeutyczną, psychiatryczną dla osób uzależnionych i współuzależnionych – można ją znaleźć na www.wotuw.pl/index.php/o-uzaleznieniach;
• punkty informacyjno-konsultacyjne – konsultują i motywują do leczenia zarówno osoby mające problem uzależnień, jak też ich bliskich;
• Anonimowi Alkoholicy (AA, z ang. Alcoholics Anonymous) – dobrowolnie, samopomocowe grupy osób uzależnionych od alkoholu – podstawą ich filozofii jest Dwanaście kroków AA: www.aa24.pl, www.aa.org.pl (informacje o meetingach, o grupach AA);
• wspólnoty Al-Anon dla osób współuzależnionych, bliskich osoby uzależnionej, dobrowolne wspólnoty, które stanowią dla siebie wsparcie, pomagają rozwiązać bieżące problemy, jak też dzielić się swoim doświadczeniem – strona: www.al-anon.org.pl (informacje o spotkaniach, adresy i telefony do regionów).

Uzależnienia behawioralne:

Uzależnienia behawioralne – to takie formy zachowań, które nie są związane z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych, ale z silną potrzebą wykonywania pewnych czynności (nałogowe granie w gry, robienie zakupów, korzystanie z mediów elektronicznych, uprawianie hazardu itp.), a ich specyfiką jest m.in. utrata kontroli nad tymi zachowaniami czy czynnościami.

Szkody, jakie powodują uzależnienia behawioralne, są podobne do szkód, jakie powodują uzależnienia chemiczne, dotyczą wszystkich sfer życia człowieka: rodzinnych, społecznych, zdrowotnych itd.

Gdzie szukać pomocy?

• przydatne linki do stron internetowych dotyczące tematyki uzależnień behawioralnych (zachowań nałogowych) można znaleźć na stronie: www.mcps.com.pl w zakładce profilaktyka uzależnień;
• telefony zaufania.

TELEFON 801 889 880 – dotyczący problematyki uzależnień behawioralnych – dedykowany jest osobom cierpiącym na uzależnienia behawioralne oraz dla ich bliskich, czynny codziennie w godzinach 17:00 – 22:00, z wyjątkiem świąt państwowych.

Działalność telefonu zaufania obejmuje:

• prowadzenie konsultacji telefonicznych i udzielanie wsparcia psychologicznego osobom cierpiącym z powodu uzależnień behawioralnych i ich bliskim;
• udzielanie informacji na temat możliwości podjęcia terapii i adresów placówek udzielających pomocy w zakresie uzależnień behawioralnych;
• prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych na temat uzależnień behawioralnych.

Konsultacje telefoniczne prowadzą doświadczeni specjaliści Instytutu Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, przeszkoleni w zakresie problematyki uzależnień behawioralnych.

TELEFON 800 100 100 – telefon dla rodziców i nauczycieli w sprawie bezpieczeństwa dzieci – udzielane jest wsparcie w zakresie pomocy dzieciom przeżywającym kłopoty i trudności wynikające z problemów i zachowań ryzykownych. Telefon czynny od poniedziałku do piątku w godzinach 12:00 – 15:00 – w języku polskim, natomiast w języku rosyjskim: w poniedziałki: 9:00 – 11:00, a w środy i niedziele 20:00 – 22:00.

Działalność telefonu zaufania obejmuje zarówno pomoc telefoniczną, pomoc terapeutyczną i prawną dla rodziców i nauczycieli, jak też pomoc psychologiczną online – www.800100100.pl

Przypisy:

[1] https://pl.wikipedia.org/wiki/Standardowa_dawka_alkoholu-cite_note-bisz-1

[2] A. Wojtyła, L. Kapka-Skrzypczak, J. Diatczyk, A Fronczak, P. Paprzycki, Alkohol-related Developmental Orgin of Adult Health – population studies in Polans among mothers and newborns (2010-2012). „Annals of Agricultural and Environmental Medicine” 2012, 19(3), s 365-377.

[3] http://www.eufasd.org/pdf/factsheet.pdf